Podróże małe i duże...


Dublin (Republika Irlandii)
14 - 21 sierpnia 2019

Kiedy w roku 2014 odwiedziliśmy Dublin po raz pierwszy, zrobiłam coś, czego z reguły nie robię - jako bazę informacyjną zabrałam w podróż przewodnik turystyczny. Przylecieliśmy wówczas do Dublina z Londynu, kontynuując dwutygodniową podróż na Wyspy Brytyjskie, której powodem były - tak samo jak teraz - dwa międzynarodowe konwenty fantastyki. Całą moją uwagę pochłonęły przygotowania do zwiedzania Londynu i stwierdziłam, że w sporo mniejszym Dublinie na pewno wystarczy posiłkowanie się drukowanym przewodnikiem. Efekt? Tytuł pierwszej dublińskiej galerii - "Gdzie jest Molly Malone?". Przewodnik wskazał lokalizację słynnego pomnika, ale samego pomnika już tam nie było. Molly przeprowadziła się i książka, w odróżnieniu od Internetu, o tym nie wiedziała. Drugie przegapione znane miejsce to Temple Bar - pub, nie dzielnica, bo tę łatwo znaleźć. Potem okazało się, że przeszliśmy o jedną przecznicę od sławnego na cały świat pubu, nie wiedząc o tym. Teraz nadrobiłam obie te zaległości, a także trzy inne - miejsca, które pięć lat temu zobaczyliśmy z zewnątrz, z różnych powodów rezygnując ze zwiedzenia wnętrza. To Trinity College The Old Library oraz dwie katedry: Christ Church i St Patrick's. Tak więc ze sporą satysfakcją po pięciu latach przedstawiam Popiątny Dubliński Suplement.

Trasa czerwona - Suplement #1: Westmoreland - Fleet St - Temple Bar St (Temple Bar) - Essex St - Fishamble St
Trasa zielona - Suplement # 2, 3 i 4: Westmoreland St c.d.- College Green (Trinity College) - Molly Malone - Dame St - Lord Edward St - Christ Church Cathedral


Suplement #1: The Temple Bar Pub




Temple Bar (Barra an Teampaill) to dzielnica położona na południowym brzegu rzeki Liffey. Jej "lądowe" granice określają ulice: Dame na południu, Westmoreland na wschodzie i Fishamble na zachodzie, a zatem teren leżący dokładnie między Trinity College a Christ Church Cathedral.
W średniowieczu znajdowała się w tym miejscu podmiejska, leżąca poza murami parafia St Andrews. Jako pozbawiony ochrony murów, teren był narażony na ataki i popadł w ruinę. Dopiero w XVII wieku przeszedł "rewitalizację" jako obszar ogrodów należących do bogatych angielskich rodzin. Był wówczas mniejszy, bo brzeg Liffey przebiegał bardziej na południe, wzdłuż dzisiejszych ulic Fleet i Essex. Stopniowo na nowo pozyskanym kosztem Liffey terenie budowano domy, ale ich tylne podwórka praktycznie kończyły się w rzece, której brzeg aż do 1812 nie był umocniony (obecnie w tym miejscu przebiega ulica Wellington Quay). Fronty domów utworzyły nową ulicę - Temple Bar. Pierwsza wzmianka o tej nazwie pojawiła się na mapie Dublina z 1673 autorstwa Bernarda de Gomme.

Fragment mapy de Gomme'a z nazwą Temple Bar i terenem opisanym jako "zabrany morzu"
Uważa się, że ulica wzięła nazwę od nazwiska rodziny Temple, która zbudowała tu dom z ogrodem na początku XVII wieku. Sir William Temple z rodziną przeniósł się do Irlandii w 1599 i pod koniec życia był rektorem Trinity College. Inna teoria głosi, że nazwę Temple Bar po prostu skopiowano z londyńskiej dzielnicy o tej nazwie. Londyńska Temple Bar była w średniowieczu bramą wiodącą do Londynu od zachodu ("bar" znaczy tu właśnie "brama"). Za tym wariantem przemawia fakt, że w obu lokalizacjach istnieją ulice Essex i Fleet zajmują podobne pozycje.
W XVIII wieku dzielnica była znana głównie jako siedlisko prostytucji i stopniowo degenerowała się, jeszcze w XX wieku większość domów była w opłakanym stanie. W latach 80. planowano nawet całkowite wyburzenie dzielnicy i zbudowanie w jej miejsce dworca autobusowego. W rezultacie ceny wynajmu spadły, co przyciągnęło do dzielnicy drobnych sklepikarzy i artystów. Po protestach zrezygnowano z wyburzenia, a zamiast tego teren dostał szansę odbudowy jako centrum kulturalno-artystyczne. Rząd utworzył w tym celu firmę non-profit w 1991.
Turystom nazwa Temple Bar kojarzy się głównie z pubami, ale kultura także jest tu obecna. Swoje siedziby mają m.in. Irlandzkie Centrum Fotografii, centrum kultury dziecięcej, Irlandzki Instytut Filmowy, szkoła aktorska czy teatr The New Theatre. Na dwóch placach: Meetinghouse Square i Temple Bar Square w letnich miesiącach odbywają się targi książkowe i spożywcze.
Pub o nazwie Temple Bar wysnuwa swoje początki od pojawienia się Sir Williama Temple w Dublinie i zbudowania przez niego rezydencji przy ulicy Temple Bar. Co ciekawe, pojawia się inne wyjaśnienie słowa "bar" - jako skrócone "barr", XVII-wieczne określenie piaszczystego nabrzeża, w tym przypadku terenu wydartego rzece. Sam pub istnieje od 1840, co czyni go weteranem okolicy. Składa się z kilku przechodnich sal, w większości z osobnymi barami, centralnej niezadaszonej części dla palących i sceny, na której odbywają się koncerty tradycyjnej muzyki irlandzkiej. Ponieważ dla turystów stał się uosobieniem ducha dzielnicy, tłumy panują w nim właściwie na okrągło, a ceny piwa są wyższe niż w sąsiednich pubach. Przyznaję, że mnie także zauroczył i pomimo tłoku wracałam do niego aż trzykrotnie. Poza pubem marka obejmuje także destylarnię whiskey o nazwie The Temple Bar Whiskey oraz duży sklep z okolicznościowymi pamiątkami.




Żeby dojść od O'Connell Bridge do Fleet musimy przejść jakieś 150 metrów ulicą Westmoreland. Trudno nie wspomnieć o kilku znajdujących się na niej budynkach. Bezpośrednio za mostem rozciąga się plac utworzony w miejscu gdzie ulice Westmoreland i D'Olier dochodzą do nabrzeża. Miejsce to przeszło w XIX i XX wieku wiele zmian i żadnej na lepsze. Żaden z domów znajdujących się na rycinie po prawej już nie istnieje. Lewy został już w XX w. zastąpiony przez współczesny wieżowiec O'Connell Bridge House. Identyczny wieżowiec miał stanąć po prawej, ale nie wyrażono zgody i wcześniejszy budynek Ballast Office został zastąpiony w 1983 repliką (002). Środkowy budynek już w latach 60. XIX wieku został zmodyfikowany dla London & Lancashire Fire Insurance Company, a .w 1894 r. zastąpiony .budowlą
 
z wapienia portlandzkiego w szkockim stylu baronialnym autorstwa architekta J.J. O'Callaghana, tzw. Lafayette Building (001). Nazwa pochodzi od nazwiska rodziny królewskich fotografów, którzy mieli tam studio. Później z budynku korzystał importer tytoniu John Purcell (011). Obecnie w neogotyckim "pałacu" i sąsiadującym z nim budynku, także XX-wiecznej podróbce, mieści się Muzeum Figur Woskowych (003).
Budynek pod nr 14 (015) jest dziełem Williama G. Murraya i powstał w 1866 dla Scottish Equitable Insurance Company. Także reprezentuje szkocki styl baronialny.
30/34 Westmoreland (017), była siedziba firmy budowlanej EBS i obecna CCT College Dublin, to właściwie trzy osobne budynki. Centralny (019) zaprojektował Frederick Jermyn w 1912, także dla fotografów Lafayette, którzy rezydowali tam aż do 1953. Ten po prawej w oryginalnym kształcie powstał w 1923 jako siedziba krawca męskiego - Hyam's Building, dzieło architekta Johna Henry'ego Lyonsa. Po przejęciu przez Educational Building Society częściowo zburzony i przebudowany przez firmę Stephenson Gibney, "ozdobiony" fasadą z lustrzanego szkła w 1975. Po lewej - jeszcze jedno podobne dzieło Stephenson Gibney z lat 80. Centralny dom posiada szklany sufit pseudokolebkowy (widoczny tylko na mapie satelitarnej Google) i piękne secesyjne drewniane okno wykuszowe (020) z ozdobnymi szybkami, umieszczone nietypowo we wgłębieniu łuku okiennego.
Na jednym z rogów z Fleet Street (adres 35-36 Westmoreland) znajduje się czterokondygnacyjny budynek w stylu Art Deco z narożną wieżyczką z zegarem - Westin Hotel (004). Poprzednia jego nazwa to Pearl Insurance, a powstał w 1935 według projektu Arnolda F. Hendy,'ego. Gruntownie przebudowany w latach 1990. Naprzeciw, także na rogu z Fleet Street, stoi budynek z 1886, architekt G.C. Ashlin (022), naśladownictwo francuskiego renesansu, zwycięzca konkursu na siedzibę Northern Fire and Life Assurance.
Należy jeszcze wspomnieć o dwóch budynkach znajdujących się w zachodniej części dzielnicy Temple Bar przy ulicy Essex. Pierwszy - narożny wiktoriański budynek z czerwonej cegły, Dolphin House (114) z 1896, podobnie jak Lafayette Building, jest dziełem J.J. O'Callaghana. Pierwotnie Dolphin Hotel, obecnie przestrzeń biurowa. Zachowane zdobienia fasady, włącznie z delfinem nad narożnym wejściem (115-116). Drugi - to obecny Smock Alley Theatre (118), który zaadaptował powstały w 1813 granitowy kościół St Michael's & John's projektu Johna Taylora.

                 
       
 
         
 
     
 
 
       
 
   
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
Suplement #2: Trinity College - The Old Library

Trinity College (Coláiste na Tríonóide) czyli po naszemu Kolegium Trójcy Świętej to uczelnia założona w 1592 przez królową Elżbietę I poza murami miasta, na terenie dawnego katolickiego klasztoru augustianów, jako kolegium Uniwersytetu Dublińskiego. Uczelnia miała być wzorowana na uniwersytetach kolegialnych Oxford i Cambridge, ale jako że powstało tylko jedno kolegium, Trinity College i Uniwersytet Dubliński stały się synonimami. Najstarsza wyższa uczelnia Irlandii i jedna z siódemki tzw. "starych uniwersytetów" (założonych przed 1600) na terenie Wysp Brytyjskich. Przez pierwsze stulecie uczelnia konstytuowała się i wzbogacała o okoliczne tereny, na których w XVIII wieku zaczęto wznosić nowe budynki. Między innymi, w 1712 rozpoczęto budowę biblioteki, która zyskała potem miano Starej - The Old Library (architekt Thomas Burgh), a w 1853 wzniesiono dzwonnicę projektu Charlesa Lanyona, ufundowaną przez arcybiskupa Armagh. 30-metrowa dzwonnica stanęła w miejscu uważanym za centrum uczelni. Budulcem są granit i wapień portlandzki. Z dzwonnicą są związane dwa przesądy: student, który pod nią przejdzie, obleje egzamin, a dzwon zadzwoni sam, gdy stanie pod nim dziewica. Cóż, studenci nie są zbyt oryginalni...
 
Plan współczesnego Trinity College można zobaczyć na mapce po lewej, powiększenie po kliknięciu. Spora część placów jest pokryta wychuchaną trawą z surowym zakazem wchodzenia na trawnik. Koło dzwonnicy stoi pomnik wybitnego historyka epoki wiktoriańskiej Williama Lecky'ego, autorstwa Goscombe Johna z 1904 (135), a przed budynkiem Old Library od południa, przy Fellows' Square - abstrakcyjna rzeźba Cactus Provisoire z 1976 (136).
Obecnie Trinity College znajduje się w centrum Dublina przy placu College Green. Po restrukturyzacji w 2008 składa się z trzech fakultetów: humanistycznego, nauk ścisłych i medycznego. Czyli jakby trzy uczelnie w jednej...
Trinity College oferuje kilka typów wycieczek, m.in. oprowadzanie po terenie uczelni, ale największą sławą cieszy się nietanie (14 euro) zwiedzanie ekspozycji pod nazwą "Book of Kells". Składają się na nią wystawa "Turning Darkness into Light" opisująca dzieje powstania Book of Kells i stosowane techniki, zejście do Skarbca, w którym można zobaczyć pod pancernym szkłem całe dwie strony Księgi, jedną z tekstem i jedną z ilustracjami (fotografowanie jest surowo zabronione!) oraz wejście do Long Room - wyposażonej w piętrowe dębowe regały ogromnej sali (długość 65 metrów) o stropie pseudokolebkowym, w której jest przechowywanych 200 tysięcy najstarszych ksiąg z bibliotecznych zbiorów. W powietrzu unosi się wielowiekowy kurz, od którego całkiem prozaicznie kręci w nosie. W Long Room znajduje się także harfa Briana Boru - pierwowzór herbu Irlandii, najstarsza zachowana harfa Irlandii, średniowieczna cláirseach z XIV-XV wieku, wykonana z dębu i wierzby, o 29 mosiężnych strunach, odnaleziona w XVIII wieku w Limerick i podarowana uczelni. Całą długość sali ozdabiają marmurowe popiersia słynnych pisarzy, filozofów i dobroczyńców uczelni. Biblioteka działa też współcześnie, służąc studentom, jest też jedyną irlandzką biblioteką w UK gromadzącą egzemplarze każdej wydanej w kraju książki. Obecnie posiada około siedmiu milionów pozycji.

W 1661 biskup średniowiecznego irlandzkiego królestwa Meath ofiarował uczelni manuskrypt zwany Book of Kells (Księga z Kells). Księga ta, zwana także Ewangeliarzem z Kells lub Ewangeliarzem św. Kolumby, jest manuskryptem pochodzącym z roku około 800 i zawiera łaciński tekst czterech Ewangelii z komentarzami. Prawdopodobnie powstała w klasztorze, założonym w 563 na szkockiej wyspie Iona przez świętego Kolumbę (irlandzkiego misjonarza i opata, jednego z "dwunastu apostołów Irlandii", świętego katolickiego, anglikańskiego i prawosławnego). Nazwę wzięła od także założonego przez św. Kolumbę opactwa w Kells w królestwie Meath. Istnieje prawdopodobieństwo, że została tam przewieziona z Iony i być może kontynuowana. Księga została niezwykle bogato i barwnie iluminowana przez mnichów celtyckich - inicjałami oraz celtyckimi motywami roślinnymi i zwierzęcymi. Jest uznana za jeden z najważniejszych zabytków irlandzkiego chrześcijaństwa i jedno z arcydzieł średniowiecznej sztuki religijnej. W 2011 Book of Kells została wpisana na listę UNESCO Memory of the World, projekt służący ratowaniu ważnych dla naszej cywilizacji dokumentów. Księga liczy 680 stron i w połowie XX w. została oprawiona w cztery tomy. Całość Book of Kells można obejrzeć wirtualnie na stronie biblioteki (link pod podkreśleniem).

                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
Suplement #3: Molly Malone

* In Dublin's fair city,
Where the girls are so pretty,
I first set my eyes on sweet Molly Malone,
As she wheeled her wheel-barrow,
Through streets broad and narrow,
Crying "Cockles and mussels, alive, alive, oh!"
* She was a fishmonger,
But sure 'twas no wonder,
For so were her father and mother before,
And they each wheel'd their barrow,
Through streets broad and narrow,
Crying "Cockles and mussels alive, alive oh!"
* She died of a fever,
And no one could save her,
And that was the end of sweet Molly Malone.
But her ghost wheels her barrow,
Through streets broad and narrow,
Crying "Cockles and mussels, alive, alive, oh!"

Popularna XIX-wieczna piosenka o młodo zmarłej pięknej sprzedawczyni ryb jest nieoficjalnym hymnem Dublina. Brak dowodów, że tekst oparto na życiu prawdziwej ulicznej handlarki, ale i tak 13 czerwca został ogłoszony Dniem Molly Malone, jako dzień śmierci pewnej Mary Malone z końca XVII wieku.
Pomnik Molly autorstwa Jeanne Rynhart wzniesiono w 1988 dla uczczenia tysiąclecia Dublina. Stanął przy Grafton Street i tam szukałam go w sierpniu 2014. Nie wiedziałam, że miesiąc wcześniej pomnik przeniesiono, robiąc miejsce dla planowanych prac związanych z przedłużeniem trasy tramwaju LUAS. Molly i jej wóz z rybami stanęli niedaleko, przy Suffolk Street i stoją tam nadal, choć już w końcu 2017 rzeźba miała wrócić na Grafton. Jednak tłumy turystów szturmujące pomnik mają o wiele więcej miejsca w obecnej lokalizacji, ponieważ zbieg ulic Suffolk, St Andrew's i Church Lane tworzy plac, na którym może zebrać się kilka wycieczek naraz, podczas gdy przy Grafton wielbiciele Molly najpewniej zatarasowaliby ruch uliczny. Teraz najwyżej zderzą się z inną grupą odwiedzającą pobliski XIX-wieczny kościół St Andrew's (inaczej Old Stone Church), w którym mieści się centralna informacja turystyczna. W związku z tym miałam spory kłopot ze sfotografowaniem pomnika. Dość długo czekałam cierpliwie, aż grupa włoskich turystów skończy pozować, choć szlag mnie trafiał na seksistowskie zachowania mężczyzn, z rechotem łapiących rzeźbę za piersi. Faktycznie Molly "ma czym oddychać", a głęboko wycięta XVII-wieczna suknia raczej odsłania, niż zasłania, ale jednak... W końcu kiedy nowa grupa już zbierała się, żeby zastąpić Włochów, nie wytrzymałam i zawołałam o "ten seconds without people", na co dookoła zrobił się ruch innych czekających na okazję. Mam więc zdjęcie pomnika bez dodatków, ale selfie robiłam już z plecami ponownie oblężonej Molly.




Do tej części dołączam jeszcze chwilę spaceru. Molly stoi kilkadziesiąt metrów od ulicy, prowadzącej od Trinity College do katedry Christ Church - mojego Suplementu #4. College Green przechodząca w Dame Street, a następnie w Lord Edward Street to ulica zabudowana licznymi ciekawymi domami, które aż proszą się o chwilę uwagi.
Przy placu College Green powstałym u skrzyżowania Westmoreland, ulicy College Green i deptaka Grafton, prawie naprzeciw Trinity College, stoi klasycystyczny olbrzym (a dokładnie w stylu palladiańskim). Jest to Bank of Ireland (122), w przeszłości Parliament House - siedziba irlandzkiego Parlamentu, pierwszy na świecie docelowo wzniesiony budynek dwuizbowego parlamentu. Najstarsza część autorstwa Edwarda Pearce - centralna budowla z kolumnadą - powstała w 1729-39. Kolejne fragmenty autorstwa innych architektów powstawały w ciągu kolejnych dziesięcioleci XVIII wieku, m.in. wschodni portal (123) w 1785-87, ozdobiony rzeźbami Edwarda Smytha symbolizującymi Męstwo (124), Sprawiedliwość i Wolność. Kiedy w 1800 Parlament przegłosował swoje rozwiązanie (nastąpiło wówczas połączenie Królestwa Wielkiej Brytanii i Królestwa Irlandii w Zjednoczone Królestwo), budynek przejął w 1803 Bank of Ireland.
Średniowieczna Dame Street (wówczas także Dammastrete i Damask-street) wzięła nazwę od tamy zbudowanej na rzece Poddle, która stanowiła kiedyś główne źródło wody pitnej dla Dublina - Liffey podlega pływom i jej woda nie nadawała się do picia. W miejscu dopływu Poddle do Liffey istniał niegdyś staw (w rejonie późniejszych ogrodów zamkowych) i od określenia "ciemny staw" - "dubh linn" została utworzona nazwa miasta Dublin. Obecnie Poddle płynie kanałem pod dublińskimi ulicami i uchodzi do Liffey przy Wellington Quay na zachód od Millennium Bridge. Pomimo prawie masowego wyburzania w latach 60.-70. XX wieku, do dnia dzisiejszego w zabudowie College Green i Dame zachowały się domy z XIX i początku XX wieku, przeplatające się z bardziej współczesną zabudową. Były budynek Hibernian Bank (192) zaprojektowany przez Williama G. Murraya w stylu neogotyku włoskiego i przerobiony przez Sir Thomasa Drew powstał w 1867 pierwotnie dla Union Banku i po jego upadku został przejęty przez Hibernian. Sąsiaduje z nim były Allied Irish Bank z 1893, dzieło W.H. Lynna z pięknego czerwonego piaskowca z okrągłą narożną wieżą (197). Dalej, na rogu z Trinity St - Star Life Assurance z 1899, architekt Arthur Blomfield Jackson (199). Na foto 200 - detal fasady budynku z 1790. Na 201 - Trinity Arch Hotel, 1868, architekt Sir Thomas Newenham Deane. 203 to były Caledonian Fire & Life Insurance Company z 1870, dzieło J.E. Rogersa. Były Burton’s Store (204) z 1930 to piękny przykład Art Deco autorstwa Harry'ego Wilsona. Numer 13-16 Dame to Callaghan House (206) z 1879, architekt J.J. O'Callaghan, czerwona cegła i wyróżniający się szczyt z zegarem, obecnie przestrzeń biurowa. Po sąsiedzku - Allied Irish Bank (pierwotnie Munster and Leinster Bank) z 1877, architekt Sir Thomas Newenham Deane (210). Olympia Theatre (213), 1879, architekt R.N. Bruton. Zdjęcie 214 to widok z daleka na Castle Hall, będący częścią zespołu zamku dublińskiego, odwiedzonego i sfotografowanego podczas wizyty w 2014 (zdjęcie od strony dziedzińca -> link).

                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
 
   
 
         
 
     
 
 
       
 
   
                 
Suplement #4: Christ Church Cathedral
Katedra Kościoła Chrystusowego, starsza z dwóch dublińskich katedr Kościoła Irlandii. Oficjalnie jest też katedrą rzymskokatolicką, choć faktycznie od czasów angielskiej reformacji rzymskokatolicki arcybiskup Dublina rezyduje w innym kościele.
Pierwotny drewniany kościół postawił w tym miejscu pierwszy chrześcijański król wikiińskiego królestwa Dublin - Sitric Silkenbeard już w 1038 roku. Richard de Clare 2. hrabia Pembroke, zwany Strongbow, anglonormański wódz, który w XII wieku brał udział w angielskiej ekspedycji do królestwa Leinsteru, a po poślubieniu córki króla Diarmuida i śmierci króla, ogłosił się władcą Leinsteru ze stolicą w Dublinie, zburzył drewnianą świątynię i w 1172 zastąpił ją kamienną.
W średniowieczu teren ten stanowił centrum miasta, sąsiadując z nadbrzeżnym Wood Quay - miejscem wikińskiej osady. Kościół był wówczas otoczony uliczkami i zabudowaniami, niestety w późniejszych stuleciach zmiany w tkance miejskiej wyizolowały go z otoczenia - dziś tkwi przy placu Christchurch Place na skrzyżowaniu ruchliwych ulic Lord Edward, High i Nicholas. Ma to jeden plus dla turysty - można go łatwo sfotografować w całości, przechodząc na drugą stronę ulicy :)
Nowa XII-wieczna kamienna katedra posiadała nawy, transept, chór, trzy kaplice (St Edmund, St Mary i St Laud) i kryptę - czyli wyglądała podobnie jak teraz (plan po prawej, z powiększeniem). W ciągu XIII i XIV wieku dobudowywano to i owo - jeszcze jedną kaplicę, powiększone prezbiterium, zainstalowano organy.
 
W okresie reformacji kościół Christ Church zyskał status katedry kościoła anglikańskiego i wzbogacił się kosztem kościoła św. Patryka, przejmując decyzją króla Edwarda VI srebra, klejnoty i inne kosztowności należące do drugiej katedry.
W 1562 runęła południowa ściana i strop katedry, z powodu niestabilności torfowego gruntu. To, co widać na zdjęciach "z drugiej strony ulicy" było odbudowywane stopniowo w okresie aż do XIX wieku, przy czym zamiast usunąć gruz z wnętrza kościoła, wyrównano go i pokryto nową posadzką. Generalnie w XIX wieku obie katedry były w opłakanym stanie. Dopiero w latach 1871-1878 miały miejsce wielkie prace restauracyjne pod nadzorem architekta George'a Edmunda Streeta, sponsorowane przez wytwórcę whiskey Henry'ego Roe of Mount Anville. XIV-wieczny chór zastąpiono nowym, powstała nowa kaplica, odbudowano baptysterium, wieżę i arkady południowej nawy. Na zewnątrz dodano ozdobne łęki oporowe. W pobliżu katedry Street zbudował Synod Hall, połączony w 1875 z kościołem powietrznym krytym mostkiem pieszym. Synod Hall powstał wokół wieży starego XII-wiecznego kościoła St Michael's. Obecnie w budynku mieści się ekspozycja Dublinia - multimedialna wystawa średniowiecznego Dublina, którą z przykrością pominęłam z braku czasu. Ale przecież musi coś zostać "na następny raz" ;)
Zwiedzanie wnętrza kościoła (bilet kosztuje 7 euro) zaczęłam od krypty. Jest to najstarsza zachowana budowla Dublina i największa (63 m długości) kościelna krypta na Wyspach Brytyjskich, zbudowana w latach 1172-1173 i odnowiona na początku naszego wieku. Rozciąga się pod całą katedrą, a jej kamienne filary dźwigają na sobie cały ciężar kościoła i wieży. Zawiera sporo różnorodnych pamiątek przeszłości, m.in. najstarsze rzeźby świeckie Irlandii (254 - podobizny królów Charlesa II i Jamesa II Stuartów, które do 1820 znajdowały się na fasadzie średniowiecznego budynku celnego Tholsel), tabernakulum używane podczas ostatniej mszy katolickiej (król James II w 1689, 267), XVII-wieczne dyby, stare księgi i przedmioty mszalne, ekspozycję sreber (m.in. podarowanych przez Williama III w 1697 w podzięce za zwycięstwo nad tymże Jamesem II, 264-266) i odzieży historycznej, kilka okazałych grobowców i epitafiów (m.in. Lord Kanclerz Irlandii John Bowes 269, polityk i major William Cadogan 272, podpułkownik dragonów John Wallace King 274, polityk Nathaniel Sneyd 275, biskup Welbore Ellis i jego żona Diana 276, chirurg HMS Enterprise Henry Mathias 277, poległy w bitwie o Hyderabad oficer Armii Bombaju John Crawford Smith 278), średniowieczne rzeźbione płyty nagrobne (płyty z ozdobnymi krzyżami 260, pokrywa grobowca z kobiecą sylwetką 261, rzeźba arcybiskupa pod łukiem siodłowym 262) oraz w roli ciekawostki zasuszone mumie kota i szczura (273) opatrzone komentarzem: w 1860 podczas remontu organów odkryto w jednej z piszczałek zasuszone mumie zwierząt, które najwidoczniej utknęły tam podczas pościgu. Smutna ta ciekawostka :(
Wnętrze katedry jest mieszanką czasów - trudno na pierwszy rzut oka orzec, które fragmenty są oryginalnie średniowieczne, a co tylko udaje średniowiecze i powstało w epoce wiktoriańskiej. Rzucają się w oczy dwa ustawione w nawach bocznych grobowce: wspomnianego już Strongbowa (od strony południowej, 320-322), jednak nie oryginalny, bo tamten został zniszczony w 1562, oraz biskupa Charlesa Lindsaya, dziekana kościoła w latach 1804-1846 (od strony północnej, 323-325). Podobno roztrzaskany podczas zawalenia się ściany grobowiec Strongbowa zastąpiono bardzo szybko repliką, było to bowiem bardzo ważne miejsce dla dublińskich kupców, którzy zwykli zawierać w tym miejscu umowy, biorąc Strongbowa "za świadka". Podobno też gdzieś na dole grobowca uchował się jakiś kawałeczek oryginału...
Także od północy znajduje się ufundowane przez architekta Sir Thomasa Drew (koniec XIX w.) baptysterium (328-329). Nieckę chrzcielną wykonano ze wszystkich rodzajów marmuru występujących w Irlandii.
 
 
Katedra na rycinie Dublin Penny Journal z 1835
Centralnie umieszczone i odgrodzone prezbiterium (300, 309, 315, 318) z organami, dębowymi stallami i katedrą czyli siedziskiem arcybiskupa (302) otacza obejście z kaplicami św. Lauda (od południa, 291), NMP (centralna, 293-295) i św. Edmunda (od północy). Kaplice dodano w połowie XIV wieku po wydłużeniu prezbiterium na wschód. Wiktoriańskie lektorium (311) jest dziełem Streeta z 1875, ale mosiężny pulpit jest późnośredniowieczny. Ambona (307-308) z płaskorzeźbami czterech Ewangelistów jest także projektem Streeta. W kaplicy Trójcy Świętej (niezaznaczona na planie) znajduje się relikwia zabalsamowanego serca świętego arcybiskupa Dublina z XII wieku, Lorcána Ua Tuathail (ang. Laurence O'Toole), skradziona z kościoła w 2012 i odzyskana w 2018 przez gardaí. W kaplicy tej są także oryginalne XIII-wieczne płytki podłogowe, na których są wzorowane XIX-wieczne różnobarwne i wzorzyste kafelki pokrywające pozostałą część posadzki katedry. W kościele znajduje się 84 tys. płytek w 64 wzorach, wśród których motyw "lisich braci" (340) jest unikatowy dla Christ Church i przedstawia lisy w strojach pielgrzymów.
Południowa ściana i nawa pochodzą z XVII wieku, odbudowane po zawaleniu się, ale północna ściana i nawa (304) są oryginalne, XIII-wieczne (od czasu katastrofy ściana jest odchylona o 45 cm od pionu), tak samo jak zachodnia część prezbiterium, które wraz z transeptem stanowią najstarszą po krypcie część katedry (XII-XIII w.). Południowy transept posiada piękny oryginalny XII-wieczny romański portal, przeniesiony ze strony północnej w 1826 (231). Południowy transept mieści grobowiec Roberta Fitzgeralda 19. hrabiego Kildare autorstwa Sir Henry'ego Cheere (286-287). Poza tym w kościele znajdują się grobowce, cenotafy i epitafia kapitana kawalerii Francisa Agarda i jego córki Cecilii (288), arcybiskupa Dublina Josepha Fergusona Peacocke (306), organisty Richarda Woodwarda (335), generała Samuela Auchmuty (336), działacza charytatywnego Thomasa Abbotta (348), kompozytora Johna Andrew Stevensona (349) i wielu innych. Na ścianie południowej nawy znajduje się XVI-wieczny napis na kamieniach, nawiązujący do hrabiego Sussex i zawalonej w 1562 ściany (342).
Na zewnątrz, na południe od katedry, znajdują się ruiny XIII-wiecznego kapitularza augustianów, którzy rezydowali tu od 1163 do 1537 (244-245). W zakątku "ogrodu pokoju i modlitwy" stoi ormiański chaczkar (246-247), ustawiony przez Kościół Ormiański w Irlandii w 2015 w setną rocznicę masakry Ormian przez Turków ottomańskich. Wzór łączy motywy tradycyjnych chaczkarów i krzyży celtyckich. We wschodniej części ogrodu od 2015 znajduje się oryginalna rzeźba z brązu - ławka, na której leży zakutana postać bez twarzy (227). Jest to "Bezdomny Jezus", efekt międzynarodowego projektu, zainicjowanego w Kanadzie. Identyczne rzeźby autorstwa Kanadyjczyka Timothy Schmalza ustawiono w wielu miastach Ameryki Północnej i Europy. 11 europejskich rzeźb (jedną z pozostałych 10 lokalizacji jest Watykan) jest prezentem od anonimowego północnoamerykańskiego darczyńcy. Przesłaniem projektu jest zwrócenie uwagi na problemy bezdomnych.

                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 
       
                 




Copyright Gata 2019